नाशिक : परीक्षा प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि सुरक्षितता वाढवण्यासाठी यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठाने (YCMOU) मोठे पाऊल उचलले आहे. यंदाच्या मे-जून २०२६ उन्हाळी परीक्षांमध्ये प्रथमच कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित सीसीटीव्ही देखरेख प्रणालीचा वापर करण्यात येत असून, गैरप्रकारांवर प्रभावी नियंत्रण ठेवण्याचा विद्यापीठाचा प्रयत्न आहे.
राज्यातील शेकडो परीक्षा केंद्रांवर प्रश्नपत्रिका डाउनलोड कक्ष, उत्तरपत्रिका सीलिंग कक्ष तसेच निवडक परीक्षा हॉलमध्ये AI-सक्षम कॅमेरे बसविण्यात आले आहेत. या कॅमेऱ्यांच्या माध्यमातून संशयास्पद हालचाली, नियमभंग किंवा कॉपीसारखे प्रकार त्वरित ओळखले जाणार आहेत.
विद्यापीठाने पहिल्या टप्प्यात ८४ निवडक परीक्षा केंद्रांवर ही यंत्रणा प्रायोगिक तत्त्वावर लागू केली आहे. त्याचबरोबर महाराष्ट्रातील सर्व परीक्षा केंद्रांवरील महत्त्वाच्या प्रक्रियांवर इलेक्ट्रॉनिक देखरेख ठेवली जात आहे. मुंबई, पुणे, नागपूर, नांदेड, छत्रपती संभाजीनगर, कोल्हापूर, अमरावती आणि नाशिक येथील विभागीय केंद्रांमधून परीक्षांचे निरीक्षण केले जात असून नाशिक मुख्यालयातील केंद्रीय नियंत्रण कक्षातूनही थेट देखरेख ठेवली जात आहे.
प्रश्नपत्रिका डाउनलोड करण्यापासून ते त्यांची सुरक्षित छपाई, परीक्षा संचालन आणि उत्तरपत्रिका जमा करून सील करण्यापर्यंत संपूर्ण प्रक्रिया कॅमेऱ्यांच्या नजरेखाली पार पडणार आहे. त्यामुळे परीक्षेतील पारदर्शकता वाढण्यास मदत होईल आणि कोणत्याही प्रकारच्या अनियमिततेवर त्वरित कारवाई करणे शक्य होणार आहे.
विद्यापीठ प्रशासनाच्या मते, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून विद्यार्थ्यांना निष्पक्ष आणि विश्वासार्ह परीक्षा वातावरण उपलब्ध करून देणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. प्रायोगिक टप्पा यशस्वी ठरल्यास भविष्यात राज्यातील सर्व परीक्षा केंद्रांवर AI आधारित देखरेख प्रणाली लागू करण्याचा विचार केला जाणार आहे.
शिक्षण क्षेत्रात डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर लक्षात घेता, YCMOU चा हा निर्णय राज्यातील इतर विद्यापीठांसाठीही आदर्श ठरू शकतो. परीक्षा प्रक्रियेत कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून गैरप्रकारांना आळा घालण्याच्या दिशेने हे महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
